paradiso, amsterdam

100 jaar podiumicoon

Voor de toekomst van Paradiso is het onontkoombaar dat het rijksmonument wordt aangepast en uitgebreid. Maatregelen zijn noodzakelijk, maar moeten op verschillende onderdelen zorgvuldig worden afgewogen om recht te doen aan de plek, de betekenis voor de stad en voor het unieke karakter van Paradiso zelf. Onder leiding van Civic Architects maakte Braaksma & Roos deel uit van het ontwerpend onderzoek, waarin de plek, de historie en de toekomst in samenhang zijn bekeken. Op basis van een grondige analyse van alle bouwstenen ter verbetering en hun onderlinge samenhang is een ruimtelijke visie opgesteld met als uitgangspunt dat Paradiso op deze plek blijft.

Het monumentale gebouw piept en kraakt onder het intensieve gebruik door Paradiso. Onbedoeld is het voormalige gebouw van de Vrije Gemeente door de tijd uitgegroeid tot een wereldberoemde en iconische pop- en cultuurtempel. De geluidsisolerende werking van het gebouw staat onder druk door steeds strenger wordende eisen en voorwaarden van bezoekers en artiesten. Samen met geluidsexperts van Acoustic Reflections hebben wij de mogelijkheden in kaart gebracht om het monument te verbeteren in zijn geluidsisolerende waarden, met behoud van het erfgoed én de iconische beleving van de zaal.

Vanaf de opening in 1968 is nachtcultuur een onmisbaar onderdeel van het programma van Paradiso. In de jaren ‘80 groeit het uit tot één van de belangrijkste culturele uitgaanslocaties van de stad, met een absolute piek vanaf eind jaren ‘90 wanneer er van woensdag tot zondagnacht kwalitatief hoogwaardig nacht-programma plaatsvindt. Maar het rijksmonumentale gebouw is niet ontworpen voor deze intensieve geluidservaring, waardoor aanpassingen hard nodig zijn.

Het gebouw van de Vrije gemeente is ontworpen door architect Salm als een solitair en vrijstaand gebouw. Met het voorhuis is het duidelijk herkenbaar aan de Weteringschans en is een belangrijke stedenbouwkundige schakel. Zoals uit het Cultuur- en bouwhistorisch onderzoek blijkt is het een plek met een duaal karakter, en een beetje “schuurt”. Een ideale plek voor vrij denkende mensen. Hoewel het zich duidelijk als een kerkgebouw laat lezen was dit absoluut niet de bedoeling. Het is daarom ook wel de kerk die geen kerk wilde zijn. Maar juist die sacrale waarde aan de binnenzijde maakt het tot uiterst uniek en iconisch popgebouw en enorm geliefd door zowel bezoekers als artiesten.

Om het monument meer lucht te geven wordt een deel van het programma, waaronder de kleine zaal, uitgeplaatst in een nieuw te realiseren bouwdeel op het Landje ernaast. Het monument wordt opgeschoond van latere toevoegingen om mee te kunnen groeien als eigentijds podium van de stad. De oorspronkelijke balkonopbouw, de driedeling in het voorhuis en oude contour van de zaalvloer keren weer terug. Dit geeft ruimte om verschillende gebruikersstromen opnieuw in te passen, in lijn met de monumentale structuur van het gebouw en met gebruikseisen van deze tijd. De bouwkundige samenhang wordt gekoesterd, en eventuele nieuw benodigde elementen worden zo veel mogelijk reversibel.

Uit ons onderzoek bleek dat veel van de schijnbaar eenvoudige ingrepen met weinig impact tóch ingrijpende gevolgen met zich meebrengen om het monument voldoende geluidsisolerend te maken. Met het oog op het behoud van Paradiso lijkt het plaatsen van een aanvullende geluidswerend omhulling om de grote zaal niet alleen de beste, maar eigenlijk ook de enige oplossing. Met deze radicale oplossing blijft de bestaande constructie onaangetast en blijft de zaal aan de binnenzijde zoals hij nu is. De monumentale gevels blijven beleefbaar vanuit een nieuwe omloop die voor ontsluiting zorgt van bezoekers en artiesten. De nieuwe omhulling omarmt het bestaande gebouw subtiel, als een passende maar herkenbaar eigentijdse tijdslaag, en neemt het de eigenschappen van het bestaande over.