het labyrint van jacobus

Tien jaar geleden werd er letterlijk een eerste steen gelegd voor een gloednieuw product. Een tegel, speciaal ontworpen voor het indrukwekkende voorplein van de H. Jacobus de Meerderekerk in Den Haag. Nu, tien jaar later, gaat deze bijzondere tegel officieel in productie. Maar waarom was er eigenlijk een nieuwe tegel nodig?

Midden in Den Haag staat de H. Jacobus de Meerderekerk, een kleurrijk ontwerp van architect P.J.H. Cuypers, gebouwd tussen 1875 en 1878. Met een toren van circa 87 meter is het één van de hoogste kerktorens van de stad. Het is bovendien één van onze oudste projecten, waar we als Braaksma & Roos Architecten nog altijd nauw bij betrokken zijn. Tussen 2001 en 2010 werd de kerk van A tot Z gerestaureerd. Van de constructie en natuursteen tot het glas-in-lood en het bijzonder kleurrijke polychrome interieur: alles werd weer als één geheel benaderd, zoals Cuypers het oorspronkelijk had ontworpen. Maar één van de huzarenstukjes van de restauratie bevindt zich buiten de kerk: het voorplein.

Een labyrint van 188 meter

Het oorspronkelijke voorplein werd aan het einde van de 19e eeuw ontworpen als integraal onderdeel van de kerk. Het kleurrijke tegelpatroon vormt een labyrint van maar liefst 188 meter lang. Anders dan een doolhof heeft een labyrint geen doodlopende paden, maar één route die je van de buitenrand naar het midden aflegt. Het patroon verbeeldt de Via Dolorosa, de weg die Jezus volgde naar het kruis. Het ontwerp is gebaseerd op een veel ouder labyrint namelijk van de abdij St. Omer, Noord Frankrijk en stamt uit de 14^e eeuw. Na 1955 verdwenen de oorspronkelijke tegels helaas onder grijze en gele betontegels. Tijdens de restauratie werd echter een deel van het oorspronkelijke tegelpatroon teruggevonden. Daarmee ontstond de mogelijkheid om het voorplein opnieuw de betekenis te geven die het ooit had: een waardige opmaat naar de kerk.

Op basis van de teruggevonden tegels, historische foto’s en het labyrint van Saint-Omer reconstrueerde ons team het ontwerp. Ook de kleuren werden zorgvuldig bepaald. Ze werden gebaseerd op de kleuren die we aantroffen op de originele tegels en op het Labyrint van de st. Martinuskerk in het naastgelegen Voorburg, ontworpen door E.J. Margry – een leerling van Cuypers.

Een tegel speciaal voor Jacobus

De oorspronkelijke labyrinttegels waren keramisch en vormgegeven op een manier waardoor één exemplaar vier kleinere tegels leek. Omdat er geen goede vergelijkbare tegels met de oorspronkelijke variant te vinden waren was een nieuwe tegel nodig. Samen met Golem werd de corbussieresteen speciaal op maat en in de juiste kleuren geproduceerd. De tegel weerspiegelt de geest van zijn tijd: ontworpen aan het einde van de 19e eeuw, tijdens de industriële revolutie, met een ambachtelijke uitstraling maar tegelijkertijd praktisch en economisch in gebruik. Tien jaar geleden werd de eerste steen gelegd. Nu krijgt de tegel een tweede leven: vanaf 2026 is hij officieel onderdeel van het productieassortiment van Golem. Door het nieuwe voorplein reikt de beleving van de sacrale kerk tot buiten de kerkpoorten, maar krijgt ook een stukje van het oorspronkelijke ontwerp een nieuw leven. Een mooie aanleiding om stil te staan bij een bijzonder stukje Haagse architectuurgeschiedenis – het labyrint van de Jacobus.

In de nieuwsbrief van Golem wordt meer verteld over de tegel en het ontwerp bij de Jacobus de Meerderekerk.
Kijk ook eens in het boekje van Alice Weltens, ‘Het Labyrint beweegt!’.