transformatie van kleurrijk canisius
een gesprek over samenwerking en transformatie
Na jaren van renovatie en transformatie heeft het Canisiushof zijn deuren weer geopend, en hoe! Het monument bruist inmiddels van nieuw leven met bewoners en gebruikers, is al genomineerd voor de Nijmeegse architectuurprijs. Dit weekend is het Canisiushof het decor voor de eerste Erfgoeddag van Museum De Bastei, inclusief rondleidingen door het gebouw. Ondertussen kijken wij terug op het proces en de samenwerking met de opdrachtgever die aan deze transformatie voorafging.
De droom achter het project
Voor Henk en Klaas, de opdrachtgevers, ging het vanaf het begin om meer dan herbestemmen. “We wilden de ziel van het gebouw bewaren,” vertelt Klaas. “Niet alleen iets moois maken, maar een plek waar verleden en toekomst in balans zijn, en die recht doet aan de rijke geschiedenis van dit monument. Iedereen kent het gebouw in Nijmegen, maar het stond inmiddels al een aantal jaren te verloederen.” Het doel was het oude internaat opnieuw betekenis te geven: open, levendig en verweven met de stad; een plek waar wonen, werken en ontmoeten samenkomen.
Hoe verliep de samenwerking rond deze erfgoedopgave?
“Wat ons vooral is bijgebleven is jullie deskundigheid en het scherpe oog voor detail,” zegt Klaas. “De combinatie van respect voor erfgoed én de durf om te vernieuwen was essentieel voor het ontwerp van deze transformatie.
Om die reden kwamen we destijds bij jullie met deze vraag – we zochten een bureau met ervaring in erfgoed én met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Jullie hebben steeds heel helder aangegeven waar ruimte zat binnen het monument, maar ook de kwaliteiten van het monument verdedigd. Daarbij voelden jullie snel aan wat wij belangrijk vonden en dachten met ons mee.”
Het grondige vooronderzoek leidde tot beslissingen die later bepalend bleken: het openen van dichtgemetselde ramen in de bibliotheek, het behouden en hergebruiken van originele tegelvloeren, en het herontdekken van details die nu opnieuw deel uitmaken van de gebouwen.
Maar een proces van meerdere jaren kent ook kantelpunten. Volgens Henk waren er meerdere sleutelmomenten. Het procesmatig opsplitsen van het hoofdgebouw en de uitbouwen zorgde voor helderheid en tempo. Maar ook het definitief maken van keuzes die eerder ter discussie stonden, zoals het behoud van authentieke details die zich pas tijdens de sloopwerkzaamheden voor het eerst lieten zien. “Die details bepalen de sfeer, en dragen nu echt bij aan het resultaat”. Bij het maken van die keuzes kwam het ontwerpconcept echt tot leven – dat zorgde voor energie en versnelling. Tegelijkertijd werd door een verandering in de wet het nieuwe puntensysteem ingevoerd wat flexibiliteit van alle betrokkenen vereiste. Dat het ontwerpteam voortdurend meedacht, zowel in kwaliteit als in rendement, werd als essentieel ervaren.
De verduurzaming was één van de ambities die bij aanvang van de opgave hoog op het lijstje stond, maar bleek ook een complexe puzzel. Niet alleen omdat de ambitie een gasloos wonen en werken in een rijksmonument betrof, maar ook omdat de bodem van hoge archeologishe waarde is en zich in het kerngebied van het UNESCO Werelderfgoed Nedergermaanse Limes bevindt. Een uiterst zorgvuldige klus om hier een WKO installatie met eigen bodembronnen in te passen. “De keuze voor deze techniek en de verweving door het hele monument vereiste absolute integrale samenwerking met de architect, en dat laat zich nu duidelijk zien,” zegt Klaas. De technische integratie door het monument is volgens hen één van de mooiste resultaten van het teamwork.
Hoe voelt de balans tussen oud en nieuw?
Volgens Henk is die balans precies wat het gebouw nu zo bijzonder maakt. “Het ademt nog steeds zijn oorspronkelijke karakter, maar voelt lichter, toegankelijker en vriendelijker dan ooit.” De nieuwe kleurstellingen brengen rust en harmonie. Op de verdiepingen lijkt het alsof de tijd heeft stilgestaan terwijl de begane grond is aangepast aan nieuwe functies en toegankelijkheid. De bibliotheek was al een parel en is dat nu nog meer, maar de voormalige kapel is voor beide opdrachtgevers de grootste verrassing. “De ruimte heeft haar krachtige sereniteit behouden, en tegelijk een nieuw leven gekregen.” Bezoekers reageren steeds weer enthousiast op het gebouw. “iedereen slaat stijl achterover”, zegt Klaas.
“Als mensen het gevoel hebben dat ze even binnen kunnen stappen om te kijken, te werken, een kop koffie te drinken dan hebben wij ons doel bereikt.”
Het Canisius is opnieuw een plek met betekenis. Een gebouw waar de rijke historie voelbaar is, maar waar het nieuwe verhaal nog meer uitnodigt. Het project is door de commissie genomineerd voor de Nijmeegse architectuurprijs, breng hier je stem uit voor de publieksprijs! Zelf eens een kijkje nemen? Meld je hier aan voor de rondleiding tijdens de erfgoeddag op 29 maart.
