Canisius Nijmegen

wonen in een parel in nijmegen

Wie de Berg en Dalseweg in Nijmegen in rijdt, ziet al snel het voormalig Canisius College; een voormalig katholieke hogere burgerschool en gymnasium maar vooral een imposant rijksmonument. In opdracht van tB Investments en Kroot & Partners Vastgoed kreeg Braaksma & Roos Architectenbureau de vraag dit rijksmonument nieuw leven in te blazen en het opnieuw relevant te maken voor Nijmegen. Met de transformatie tot het nieuwe Canisiushof werd het besloten monument geopend voor o.a. collectief wonen en werken, waarbij de kwaliteit van het monument zorgvuldig is hersteld en het gebouw is verduurzaamd tot label A++. Het gebouw is zo herontdekt als levendige stedelijke plek voor studenten, starters, bezoekers en expats. De bijzondere ruimtes van het gebouw, de ‘parels’, zijn toegankelijk gemaakt voor publieke functies zoals kleinschalige evenementen, flexkantoren, horeca en het depot van museum De Bastei.

Het Canisius college is een begrip in Nijmegen. Iedereen kent het, maar slechts weinigen zijn er ooit binnen geweest. Als opleidingsinstituut voor de katholieke elite van Nederland was het een gesloten bastion, een bijna mythische enclave. De opdrachtgevers spraken een heldere ambitie uit: het gebouw opnieuw tot leven wekken zonder de ziel te verliezen. Enerzijds is het monument gereed gemaakt als modern woongebouw. Anderzijds zijn de parels – de bijzondere ruimtes van het gebouw – toegankelijk gemaakt voor publieke functies zoals kleinschalige evenementen, flexkantoren en het depot van Museum de Bastei. Ook is de sprookjesachtige bibliotheek, die niet onder doet voor die van het Rijksmuseum, gerenoveerd en apart ontsloten met een eigen entree.

Het imposante rijksmonument is ontworpen in Hollandse neorenaissance stijl door architect Nicolaas Molenaar. Van 1900 tot ca. 1970 diende het als katholieke hogere burgerschool en gymnasium voor zowel interne als externe leerlingen. Het gebouw was opgebouwd als een rigide onderwijsmachine die controle en beheersing van de leerlingen als uitgangspunt had. Aan de straatkant had het langgerekte college een indrukwekkende symmetrische façade, representatief voor het publiek dat veelal afkomstig was uit de katholieke bovenlaag van de maatschappij. Aan de achterzijde van het gebouw grensden drie vleugels met daartussenin twee hoven. De hiërarchie is hier duidelijk afleesbaar. Waar de leerlingen slechts een sober hof hadden was het hof voor de paters rijkelijk vormgegeven en had zelfs een botanische tuin. Tijdens de jaren ’90 is een groot deel van het gebouw gesloopt waarna alleen de prominente voorzijde is overgebleven.

In de monumentale voorbouw die vandaag de dag nog over is, zijn de indrukwekkende bibliotheek, ontvangstzaal, entreehal, kapel en beide galerijen nog aanwezig. Dit zijn de ‘parels’ die gekoesterd, gerestaureerd en toegankelijk gemaakt zijn voor een nieuw programma. Onze visie was gericht op de potentie van de bestaande structuur: met minimale ingrepen een duurzaam en toekomstbestendig gebruik realiseren. Het voormalig schoolgebouw leent zich goed voor de herbestemming naar woningen waardoor de ruimteverdeling logisch en trouw aan het gebouw blijft. De oorspronkelijke gangstructuur, die door de jaren heen was dichtgeslibd, is hersteld als de logistieke ruggengraat van het gebouw. Voor renovatie waren deze gangen  witgeschilderd, verlaagd met een systeemplafond en waren zelfs de ornamenten beplakt met vliesbehang. Nu rijgt deze kleurrijke passage wederom de ‘parels’ aaneen.

Het oorspronkelijke ontwerp van architect Molenaar was zeer kleurrijk. Maar bij de start van de renovatie was het gebouw voor een groot deel overgeschilderd – op een paar ruimtes zoals de kleurrijke entree na. In deze ruimtes kun je de sfeer waar Molenaar op uit was nog proeven: interieur en exterieur verweven in een ‘natuurlijke polychromie’, waarin materialen elkaar benadrukken en versterken. Met een kleurhistorische verkenning en grondig onderzoek analyseerden we de ideologie achter de toegepaste kleuren: hoe zijn ze gebruikt, en welk systeem schuilt erachter? Door het bestaande palet te verrijken met complementaire tinten komen architectonische details nog mooier uit. Oorspronkelijke details zoals o.a. de indrukwekkende houten trappen, de houten kozijnen en de originele tegelvloeren zijn met grote zorg schoongemaakt en hersteld.

Het Canisius College behaalt een indrukwekkend A++ energielabel. Hiervoor werd tijdig een duidelijke ambitie uitgesproken waardoor erfgoedwaarde en klimaatconcept goed op elkaar afgestemd werden t.b.v. een geïntegreerd ontwerp. Het gebouw gebruikt een duurzame WKO-installatie met twee bodembronnen en vijf warmtepompen. Daarnaast zijn dakleien vervangen, zijn het dak en de tussenvloeren geïsoleerd en zijn ramen vervangen voor vacuüm glas, waardoor de originele kozijnen, dorpels en gevels behouden bleven. Dankzij vloerverwarming blijven de wanden vrij van radiatoren, wat de woonruimte optimaliseert.

Ter plaatse van de ‘wonden’ die tijdens de sloop van de jaren ’90 aan de achterzijde van het gebouw zijn ontstaan, voegt een nieuwe uitbreiding zich naadloos naar de oorspronkelijke gevel. De materialisering sluit zorgvuldig aan op het bestaande. De liftschachten die voorheen de ramen van de bibliotheek blokkeerden zijn verwijderd, zodat het daglicht weer vrij de ruimte binnenstroomt. De oorspronkelijke hoven – historisch gescheiden tussen het representatieve paterlingenhof en het meer besloten leerlingenhof – zijn opnieuw geactiveerd en in hun karakter versterkt. De voormalige patershof is ingericht als rustige woontuin voor bewoners. De voormalige leerlingenhof krijgt juist een actiever karakter als werktuin, omsloten door functies zoals de bibliotheek, werkruimtes onder de galerijen en de ruimtes van De Bastei. Deze verschillende sferen sluiten aan bij de historische hiërarchie van het complex en geven de hoven opnieuw betekenis.